و خالى از هر گونه جزع و فزع ، آنها آن روز را دور مىبينند و ما نزديك مىبينيم » . امير مؤمنان على ع نيز در اين زمينه ، مىفرمايد : كل آت قريب دان « هر چيزى كه مىآيد قريب و نزديك است » ( 1 ) . چرا نزديك نباشد در حالى كه مايه اصلى عذاب الهى اعمال خود انسانها است كه هميشه با آنها است « و جهنم هم اكنون كافران را احاطه كرده » وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ ( عنكبوت - 54 ) . و از آنجا كه در آن روز گروه عظيمى غرق حسرت و اندوه شده ، نادم و پشيمان مىگردند ، حسرتى كه به حالشان سودى نخواهد داشت و پشيمانى كه نتيجه اى ندارد ، به دنبال اين هشدار مىافزايد : « اين عذاب روزى واقع مىشود كه انسان آنچه با دست خود از قبل فرستاده همه را مىبيند ، و كافر مىگويد : اى كاش خاك بودم « : ( مَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداه وَيَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً ) . جمعى از مفسران جمله « ينظر » را در اين آيه به معنى « ينتظر » تفسير كرده ، و گفته‌اند منظور اين است كه انسان در آن روز در انتظار جزاى اعمال خويش است . و بعضى آن را به معنى « نگريستن به نامه اعمال و ملاحظه حسنات و سيئات » دانسته‌اند . و نيز احتمال داده شده كه منظور مشاهده پاداش و كيفر اعمال است . اين تفسيرها همه از اينجا ناشى شده كه آنها به مساله حضور و تجسم اعمال آدمى در آن روز كمتر توجه داشته‌اند ، و الا با توجه به اين واقعيت مفهوم آيه

--> ( 1 ) « نهج البلاغه » خطبه 103 .